از کسبوکار سنتی تا کسبوکار دیجیتال
تحولات فناوری و تغییر رفتار مشتریان باعث شده است شیوه فعالیت کسبوکارها در سالهای اخیر دستخوش تغییرات اساسی شود. امروزه مشتریان پیش از خرید محصولات یا دریافت خدمات، اطلاعات موردنیاز خود را در اینترنت جستوجو میکنند، برندهای مختلف را با یکدیگر مقایسه میکنند و بر اساس اطلاعاتی که به دست میآورند، تصمیم میگیرند.
- مدیر سایت
- ۱۰ دقیقه مطالعه
از کجا شروع کنیم؟
راهنمای گامبهگام ورود کسبوکارها به دنیای دیجیتال و توسعه فعالیتهای آنلاین
تحولات فناوری و تغییر رفتار مشتریان باعث شده است شیوه فعالیت کسبوکارها در سالهای اخیر دستخوش تغییرات اساسی شود. امروزه مشتریان پیش از خرید محصولات یا دریافت خدمات، اطلاعات موردنیاز خود را در اینترنت جستوجو میکنند، برندهای مختلف را با یکدیگر مقایسه میکنند و بر اساس اطلاعاتی که به دست میآورند، تصمیم میگیرند.در چنین شرایطی، کسبوکارهایی که همچنان صرفاً به روشهای سنتی بازاریابی، فروش حضوری و ارتباطات محدود متکی هستند، ممکن است بهتدریج بخشی از فرصتهای بازار را از دست بدهند.اما دیجیتالی شدن کسبوکار به معنای کنار گذاشتن فعالیتهای سنتی یا صرف هزینههای سنگین برای خرید نرمافزارهای پیچیده نیست. تحول دیجیتال یک مسیر تدریجی و برنامهریزیشده است که از شناخت وضعیت موجود آغاز میشود و با ایجاد زیرساختهای مناسب، توسعه حضور آنلاین و استفاده از ابزارهای هوشمند ادامه پیدا میکند.در این مقاله بررسی میکنیم که چگونه میتوان یک کسبوکار سنتی را به یک کسبوکار دیجیتال تبدیل کرد و برای شروع این مسیر به چه اقداماتی نیاز داریم.
1. کسبوکار دیجیتال چیست و چه تفاوتی با کسبوکار سنتی دارد؟
کسبوکار سنتی معمولاً بخش عمده فعالیتهای خود را از طریق ارتباطات حضوری، تماس تلفنی، فروش مستقیم، تبلیغات محیطی و روشهای غیرآنلاین انجام میدهد.در مقابل، کسبوکار دیجیتال از فناوری و ابزارهای آنلاین برای معرفی محصولات، جذب مشتری، بازاریابی، فروش، ارتباط با مخاطبان و مدیریت فعالیتهای خود استفاده میکند.
تفاوت این دو مدل را میتوان در چند حوزه بررسی کرد:
البته دیجیتالی شدن به معنای حذف کامل روشهای سنتی نیست. بسیاری از کسبوکارهای موفق از ترکیب روشهای سنتی و دیجیتال استفاده میکنند تا ارتباط مؤثرتری با مشتریان خود داشته باشند.
2. پیش از شروع، وضعیت فعلی کسبوکار خود را ارزیابی کنید
اولین قدم برای ورود به دنیای دیجیتال، خرید دامنه یا طراحی وبسایت نیست؛ بلکه شناخت وضعیت فعلی مجموعه و تعیین نیازهای واقعی آن است.
پیش از هر اقدامی باید به چند سؤال پاسخ دهید:
مشتریان اصلی کسبوکار شما چه افرادی یا سازمانهایی هستند؟
مشتریان چگونه با محصولات و خدمات شما آشنا میشوند؟
مهمترین کانالهای فعلی جذب مشتری کداماند؟
آیا رقبای شما در فضای اینترنت حضور فعال دارند؟
کدام فرآیندهای کسبوکار هنوز بهصورت دستی انجام میشوند؟
چه اطلاعاتی از مشتریان و عملکرد فروش در اختیار دارید؟
هدف اصلی شما از ورود به فضای دیجیتال چیست؟
برای مثال، نیازهای یک فروشگاه پوشاک با یک شرکت پیمانکاری، کارخانه تولیدی یا مجموعه خدمات مهندسی یکسان نیست.یک فروشگاه ممکن است به فروشگاه اینترنتی و مدیریت شبکههای اجتماعی نیاز داشته باشد؛ درحالیکه یک شرکت صنعتی بیشتر به معرفی تخصصی محصولات، انتشار کاتالوگ فنی، دریافت درخواست همکاری و ارتباط با مشتریان سازمانی نیاز دارد.بنابراین، نقطه شروع باید متناسب با مدل فعالیت و اهداف تجاری هر مجموعه تعیین شود.
3. هویت دیجیتال کسبوکار خود را ایجاد کنید
پس از شناخت نیازها، باید هویت کسبوکار در فضای دیجیتال شکل بگیرد.
هویت دیجیتال مجموعه شامل اطلاعات و عناصری است که باعث میشوند مخاطبان بتوانند برند شما را بهدرستی شناسایی کنند و با آن ارتباط برقرار کنند.
مهمترین اقدامات در این مرحله عبارتاند از:
انتخاب و ثبت دامنه اینترنتی متناسب با نام برند
طراحی یا بازطراحی لوگو و هویت بصری در صورت نیاز
تعیین رنگها، فونتها و سبک گرافیکی یکپارچه
تهیه تصاویر حرفهای از محصولات، خدمات و محیط مجموعه
تدوین متن معرفی شرکت و شرح فعالیتها
تعیین راههای ارتباطی رسمی و اطلاعات تماس
یکپارچگی هویت بصری در وبسایت، شبکههای اجتماعی، کاتالوگها و سایر ابزارهای ارتباطی باعث میشود برند در ذهن مخاطب ماندگارتر شود.
4. طراحی وبسایت؛ اولین زیرساخت مهم حضور دیجیتال
یکی از مهمترین اقدامات برای دیجیتالی شدن کسبوکار، راهاندازی یک وبسایت حرفهای است.
وبسایت میتواند بهعنوان پایگاه اصلی اطلاعات و خدمات مجموعه عمل کند و بستری مستقل برای معرفی فعالیتها، جذب مخاطبان و توسعه ارتباط با مشتریان فراهم آورد.
یک وبسایت اولیه برای شروع فعالیت دیجیتال میتواند شامل بخشهای زیر باشد:
صفحه اصلی: معرفی مختصر مجموعه، خدمات اصلی و مهمترین مزیتهای رقابتی.
درباره ما: معرفی شرکت، سوابق، اهداف، توانمندیها و اعضای مجموعه.
خدمات و محصولات: معرفی دقیق خدمات و محصولات همراه با تصاویر و توضیحات تخصصی.
مقالات و آموزشها: انتشار مطالب تخصصی و پاسخ به سؤالات متداول مشتریان.
تماس با ما: اطلاعات تماس، نشانی، موقعیت مکانی و فرم ارتباط با مجموعه.
نکته مهم این است که وبسایت نباید صرفاً یک صفحه اینترنتی برای نمایش اطلاعات باشد. ساختار آن باید بهگونهای طراحی شود که مخاطب بتواند بهراحتی اطلاعات موردنیاز خود را پیدا کند و برای دریافت خدمات یا خرید اقدام کند.
5. حضور در شبکههای اجتماعی را بهصورت هدفمند آغاز کنید
شبکههای اجتماعی یکی از ابزارهای مؤثر برای معرفی برند، ارتباط با مخاطبان و بازاریابی هستند.
اما ایجاد یک صفحه در شبکه اجتماعی بهتنهایی به معنای حضور حرفهای در فضای دیجیتال نیست.
برای مدیریت اصولی شبکههای اجتماعی باید موارد زیر در نظر گرفته شوند:
انتخاب شبکههای اجتماعی متناسب با جامعه هدف
طراحی قالبهای گرافیکی هماهنگ با هویت برند
تهیه تقویم محتوایی و برنامه انتشار
تولید محتوای آموزشی، معرفی محصول و تبلیغاتی
انتشار منظم پست و استوری
پاسخگویی به سؤالات و پیامهای مخاطبان
بررسی عملکرد محتوا و تحلیل بازخورد کاربران
برای مثال، یک شرکت صنعتی میتواند از شبکههای اجتماعی برای معرفی خطوط تولید، نمایش پروژههای اجرایی، ارائه اطلاعات فنی و معرفی توانمندیهای خود استفاده کند.در مقابل، یک فروشگاه خردهفروشی میتواند بر معرفی محصولات جدید، نمایش کاربرد محصولات، اطلاعرسانی تخفیفها و ارتباط مستقیم با مشتریان تمرکز داشته باشد.نکته کلیدی، هماهنگی میان وبسایت و شبکههای اجتماعی است؛ بهگونهای که این ابزارها یکدیگر را تکمیل کنند.
6. تولید محتوا و سئو را در برنامه توسعه خود قرار دهید
داشتن وبسایت و شبکه اجتماعی بدون تولید محتوای مناسب، نمیتواند ظرفیت واقعی حضور دیجیتال را ایجاد کند.محتوا به کسبوکار کمک میکند دانش و تخصص خود را به مخاطبان معرفی کند، به سؤالات مشتریان پاسخ دهد و در فرآیند تصمیمگیری خرید نقش مؤثری داشته باشد.از سوی دیگر، بهینهسازی موتورهای جستوجو یا SEO به وبسایت کمک میکند در جستوجوهای مرتبط، شانس بیشتری برای دیدهشدن داشته باشد.
برای شروع فعالیت محتوایی میتوان اقدامات زیر را انجام داد:
1. شناسایی سؤالات و نیازهای مشتریان
2. انتخاب کلمات کلیدی مرتبط با خدمات و محصولات
3. تدوین برنامه انتشار مقالات تخصصی
4. تولید توضیحات کامل و کاربردی برای محصولات و خدمات
5. بهینهسازی عنوانها، تصاویر و ساختار صفحات وبسایت
6. ایجاد لینکهای داخلی میان صفحات مرتبط
7. بررسی عملکرد محتوا و بهروزرسانی مطالب قدیمی
تولید محتوای تخصصی و سئوی اصولی یک فرآیند مستمر است و معمولاً نتایج آن بهتدریج شکل میگیرند.
7. فرآیندهای کسبوکار را بهتدریج دیجیتالی کنید
پس از ایجاد حضور اولیه در فضای آنلاین، میتوان به سراغ دیجیتالی کردن فرآیندهای داخلی مجموعه رفت.بسیاری از کسبوکارها هنوز بخش زیادی از فعالیتهای خود را با فایلهای پراکنده، فرمهای دستی، تماسهای تلفنی و روشهای غیرمتمرکز مدیریت میکنند.در چنین شرایطی، استفاده از ابزارهای دیجیتال میتواند به کاهش خطا، صرفهجویی در زمان و افزایش نظم سازمانی کمک کند.
برخی از این ابزارها عبارتاند از:
نرمافزار مدیریت ارتباط با مشتری (CRM)
سیستم ثبت و پیگیری سفارشها
نرمافزارهای مدیریت پروژه
سامانههای مدیریت موجودی و انبار
سیستمهای حسابداری و مالی
اتوماسیون اداری
داشبوردهای مدیریتی و گزارشگیری
البته لازم نیست تمام این سیستمها از ابتدا پیادهسازی شوند. بهتر است فرآیندهایی انتخاب شوند که بیشترین تأثیر را بر عملکرد مجموعه دارند.
8. عملکرد دیجیتال خود را اندازهگیری کنید
یکی از مزیتهای مهم فعالیت در فضای دیجیتال، امکان ارزیابی و اندازهگیری عملکرد است.
در روشهای سنتی، اندازهگیری دقیق تأثیر تبلیغات یا میزان علاقه مشتریان به محصولات همیشه ساده نیست؛ اما در فضای دیجیتال میتوان با استفاده از ابزارهای تحلیل، اطلاعات ارزشمندی به دست آورد.
برخی از شاخصهای مهم عبارتاند از:
تعداد بازدیدکنندگان وبسایت
میزان ورودی از موتورهای جستوجو
تعداد درخواستهای ثبتشده
نرخ تبدیل بازدیدکننده به مشتری
میزان تعامل کاربران با محتوا
تعداد سرنخهای فروش (Leads)
هزینه جذب هر مشتری
میزان فروش حاصل از کانالهای دیجیتال
بررسی منظم این شاخصها به مدیران کمک میکند نقاط ضعف و قوت فعالیتهای دیجیتال را شناسایی کرده و برای بهبود عملکرد تصمیمگیری کنند.
9. توسعه دیجیتال را متناسب با بودجه و ظرفیت کسبوکار انجام دهید
یکی از اشتباهات رایج در مسیر دیجیتالی شدن، تلاش برای پیادهسازی تمام امکانات در ابتدای کار است.بسیاری از کسبوکارها تصور میکنند برای رقابت در فضای دیجیتال باید از ابتدا وبسایت پیچیده، فروشگاه آنلاین، نرمافزار CRM، سیستمهای اتوماسیون و تیم تولید محتوای اختصاصی داشته باشند.درحالیکه چنین رویکردی ممکن است هزینههای غیرضروری ایجاد کند.راهکار منطقیتر، توسعه مرحلهای است؛ یعنی ابتدا زیرساختهای ضروری ایجاد شوند و سپس متناسب با رشد کسبوکار، امکانات جدید به آنها اضافه شود.این رویکرد به کسبوکارها کمک میکند هزینههای خود را کنترل کنند و متناسب با نیاز واقعی مجموعه پیش بروند.
10. مسیر توسعه دیجیتال؛ راهکاری برای شروع اصولی و مرحلهای
یکی از چالشهای اصلی صاحبان کسبوکار، نداشتن برنامه مشخص برای شروع فعالیت دیجیتال است.برخی نمیدانند ابتدا باید وبسایت راهاندازی کنند یا شبکههای اجتماعی را توسعه دهند. برخی دیگر نیز به دلیل تعدد خدمات، هزینهها و نیاز به مدیریت چندین پیمانکار، از آغاز فعالیت دیجیتال منصرف میشوند.طرح «مسیر توسعه دیجیتال» گروه نرمافزاری حامیان وب با هدف پاسخگویی به همین نیاز طراحی شده است.
در این طرح، خدمات موردنیاز کسبوکارها در سه سطح اصلی ارائه میشوند:
سطح اول: حضور دیجیتال
مناسب برای کسبوکارهایی که قصد دارند فعالیت آنلاین خود را آغاز کنند.
خدمات این سطح شامل:
راهاندازی وبسایت اولیه شرکتی
ایجاد صفحات اصلی معرفی مجموعه و خدمات
معرفی اولیه محصولات و خدمات
راهاندازی اولیه صفحه اینستاگرام
تولید و انتشار محتوای برنامهریزیشده
نگهداری و بهروزرسانی محتوای وبسایت
سطح دوم: توسعه دیجیتال
مناسب برای کسبوکارهایی که حضور اولیه در فضای دیجیتال دارند و به دنبال توسعه فعالیتهای خود هستند.
خدمات این سطح شامل:
توسعه محتوای وبسایت
معرفی گستردهتر محصولات و خدمات
تولید و انتشار مقالات تخصصی و سئو
مدیریت حرفهایتر شبکههای اجتماعی
توسعه فعالیت در شبکههای ارتباطی مکمل
برنامهریزی و مدیریت محتوای مستمر
سطح سوم: توسعه پیشرفته
مناسب برای کسبوکارهایی که به دنبال گسترش زیرساختهای دیجیتال و استفاده از راهکارهای تخصصیتر هستند.این سطح با توجه به نیازهای مجموعه، ظرفیت فعالیت و خدمات مورد توافق، امکان توسعه بیشتر وبسایت، محتوا، شبکههای اجتماعی و قابلیتهای دیجیتال را فراهم میکند.مزیت اصلی این مدل، ارائه خدمات در قالب یک برنامه منسجم و قرارداد سالانه است؛ بهجای اینکه کسبوکار برای هر بخش بهصورت جداگانه به دنبال تأمینکننده خدمات باشد.
11. از کجا بفهمیم زمان ورود کسبوکار ما به فضای دیجیتال رسیده است؟
اگر با یک یا چند مورد از شرایط زیر روبهرو هستید، احتمالاً زمان آن رسیده است که برای توسعه دیجیتال مجموعه خود برنامهریزی کنید:
مشتریان برای دریافت اطلاعات محصولات و خدمات بهطور مکرر تماس میگیرند.
اطلاعات مجموعه در اینترنت بهراحتی پیدا نمیشود.
رقبای شما در فضای دیجیتال حضور فعالتری دارند.
تمام فعالیت بازاریابی شما به شبکههای اجتماعی وابسته است.
معرفی محصولات و خدمات به مشتریان زمان زیادی میگیرد.
اطلاعات مشتریان و سفارشها بهصورت پراکنده مدیریت میشوند.
برنامه مشخصی برای تولید محتوا و جذب مشتری ندارید.
نمیتوانید میزان اثربخشی فعالیتهای تبلیغاتی خود را بهدرستی ارزیابی کنید.
وجود این نشانهها به معنای ضرورت اجرای فوری تمام راهکارهای دیجیتال نیست؛ بلکه نشان میدهد باید وضعیت فعلی کسبوکار را بررسی کرده و برای رفع نیازهای آن برنامهریزی کنید.
جمعبندی؛ تحول دیجیتال را از یک قدم کوچک آغاز کنید
تبدیل یک کسبوکار سنتی به کسبوکار دیجیتال، یک پروژه کوتاهمدت یا صرفاً خرید یک وبسایت نیست؛ بلکه فرآیندی مستمر برای بهبود شیوه معرفی، بازاریابی، ارتباط با مشتریان و مدیریت فعالیتهای تجاری است.برای شروع این مسیر، نیازی نیست تمام امکانات دیجیتال را بهصورت همزمان فراهم کنید. شناخت نیازهای واقعی، تعیین اهداف، ایجاد وبسایت، حضور هدفمند در شبکههای اجتماعی و تولید محتوای مناسب میتوانند نخستین گامهای مؤثر باشند.پس از آن، با بررسی عملکرد و شناسایی فرصتهای جدید، میتوان بهتدریج امکانات پیشرفتهتر مانند سیستمهای مدیریت مشتریان، اتوماسیون و نرمافزارهای اختصاصی را به مجموعه اضافه کرد.
گروه نرمافزاری حامیان وب با ارائه طرح «مسیر توسعه دیجیتال» تلاش میکند این فرآیند را برای کسبوکارها سادهتر، منظمتر و قابل برنامهریزی کند.اگر قصد دارید فعالیت دیجیتال کسبوکار خود را آغاز کنید یا زیرساختهای فعلی را توسعه دهید، میتوانید با بررسی سطوح مختلف این طرح، متناسب با نیاز و ظرفیت مجموعه خود مسیر مناسب را انتخاب کنید.
برای شروع توسعه دیجیتال کسبوکار خود، لازم نیست همه مسیر را از ابتدا بدانید؛ کافی است قدم اول را درست بردارید.
گروه نرمافزاری حامیان وب
همراه کسبوکارها در مسیر توسعه دیجیتال